Blijft uw zorgvolmacht geldig onder de nieuwe regels?

Binnenkort gaan enkele belangrijke wijzigingen rond de zorgvolmacht van kracht. De wet van 8 november 2023 wil immers personen, die door hun gezondheidstoestand extra bescherming nodig hebben, beter ondersteunen. Dat gebeurt door hun vertegenwoordiging of bijstand eenvoudiger en doeltreffender te maken. Wat betekent dit voor u? Is uw zorgvolmacht bestand tegen de nieuwe wetswijziging? Een overzicht.

WAT IS EEN ZORGVOLMACHT?

Een zorgvolmacht is een document waarin u – zolang u nog wilsbekwaam bent – een persoon (de lasthebber) aanstelt om in uw plaats op te treden wanneer u dat zelf niet meer kunt. Die persoon kan dan belangrijke beslissingen nemen over uw vermogen, zoals het beheren van uw bankzaken of het verkopen van een woning. Ook persoonlijke beslissingen, zoals de keuze van een rusthuis, behandelend arts of wie u vertegenwoordigt bij de uitoefening van uw patiëntenrechten, kan u hierin opnemen.

Met een zorgvolmacht voorkomt u dat er later een bewindvoerder door de vrederechter moet worden aangesteld. U behoudt dus meer controle, en voorkomt onnodige tussenkomsten van de rechtbank.

Vandaag bepaalt u als lastgever quasi (1) volledig vrij wie u als lasthebber aanstelt. Daar komt binnenkort evenwel verandering in.

WIE MAG OPTREDEN ALS LASTHEBBER IN EEN ZORGVOLMACHT?

De nieuwe wet maakt een duidelijk onderscheid tussen twee categorieën van lasthebbers: de familiale en de professionele bewindvoerder. Enkel personen die onder één van deze categorieën vallen, kunnen nog optreden als lasthebber in een zorgvolmacht. Het is dus belangrijk om goed te begrijpen wie binnen elke groep valt.

Familiale bewindvoerder

Een familiale bewindvoerder is een ouder, echtgenoot, wettelijk/ feitelijk samenwonende, de persoon met wie de te beschermen persoon een feitelijk gezin vormt, een lid van de naaste familie of een persoon die nauwe banden onderhoudt met of instaat voor de dagelijkse zorg van de te beschermen persoon.

De meeste van deze relaties spreken voor zich. Maar termen zoals “nauwe banden onderhouden” of “instaan voor de dagelijkse zorg” zijn minder strikt omschreven, en zullen waarschijnlijk aanleiding geven tot interpretatie in de praktijk.

Professionele bewindvoerder

De wet geeft duidelijk de voorkeur aan een familiale bewindvoerder. Alleen wanneer zo’n familiale link ontbreekt én aan een aantal voorwaarden is voldaan, kan iemand optreden als professionele bewindvoerder.

Een professionele bewindvoerder moet opgenomen zijn in een officieel nationaal register. Om in dat register te kunnen voorkomen, moet men onder meer:

• een erkende theoretische en praktische opleiding gevolgd hebben,
• verklaren de deontologische code na te leven,
• onpartijdigheid, bekwaamheid en onafhankelijkheid garanderen,
• en voldoende materiële en financiële draagkracht kunnen aantonen.

In de praktijk zullen dit vaak advocaten zijn, doch is de definitie zeker niet beperkt tot deze beroepscategorie.

Professionele bewindvoerders hebben recht op een geplafonneerde vergoeding en worden periodiek gecontroleerd.

WAT BETEKENT DEZE WETSWIJZIGING VOOR UW (BESTAANDE) ZORGVOLMACHT

Stelde u in het verleden een zorgvolmacht op? Dan is het belangrijk om na te gaan of uw gekozen lasthebber nog voldoet aan de nieuwe wettelijke vereisten.

Wanneer verandert er niets?

Indien u één of meerdere lasthebbers (al dan niet ad hoc of opvolgend) heeft aangeduid die duidelijk binnen de categorie familiale bewindvoerder vallen – denk aan (stief)kinderen, ouders, broers of zussen – dan hoeft u zich geen zorgen te maken. Voor u verandert er in dat geval niets.

Wanneer is waakzaamheid geboden?

Heeft u echter een persoon aangeduid die niet onder de definitie van familiale of professionele bewindvoerder valt, zoals bijvoorbeeld een medewerker van het notariskantoor, uw private banker of een estate planner, dan moet u extra aandachtig zijn.

Tenzij deze persoon is opgenomen in het nationaal register van professionele bewindvoerders, zal hij of zij niet langer als lasthebber kunnen optreden vanaf de inwerkingtreding van de nieuwe wet. En dat kan grote gevolgen hebben.

Als uw bestaande zorgvolmacht een lasthebber aanduidt die niet aan de nieuwe voorwaarden voldoet, dan wordt de zorgvolmacht op het moment van wilsonbekwaamheid onbruikbaar. Ze eindigt dan automatisch van rechtswege.

Belangrijk onderscheid: wanneer treedt de zorgvolmacht in werking?

De wetgeving beoogt enkel een betere vertegenwoordiging voor personen die bescherming nodig hebben en aldus onbekwaam zijn. Indien de zorgvolmacht onmiddellijk in werking treedt, is het mogelijk deze te gebruiken tot het moment van wilsonbekwaamheid van de lastgever. Vanaf dat moment wordt de zorgvolmacht echter onbruikbaar, omdat de hoedanigheid van de lasthebber moet worden beoordeeld vanaf het tijdstip waarop de lastgever bescherming behoeft wegens zijn/haar wilsonbekwaamheid.

Wat betekent dit voor de notaris?

Bij het verlijden van een zorgvolmacht zal de notaris verplicht zijn om na te gaan of de aangeduide lasthebber effectief onder de categorie van een familiale of professionele bewindvoerder valt. Ook bij het verlijden van andere aktes moet de notaris waakzaam zijn indien de lasthebber optreedt in naam van de lastgever op grond van een zorgvolmacht.

Zijn er alternatieven?

Wilt u toch beroep doen op een deskundige of een vertrouwenspersoon die niet onder de wettelijke definities valt? Dan kunt u deze persoon aanstellen als raadgever of vertrouwenspersoon die de erkende lasthebber bijstaat. Zo blijft hun betrokkenheid mogelijk, zonder dat zij formeel optreden als lasthebber.

Inwerkingtreding

De nieuwe wet zou oorspronkelijk in werking treden op 1 september 2025. In juni werd echter beslist om nagenoeg alle bepalingen, waaronder de invoering van het nationaal register van professionele bewindvoerders en de overige bepalingen die van toepassing zijn op de zorgvolmacht, uit te stellen tot 1 september 2027 (tenzij de Koning een vroegere datum vastlegt).

Ook voor bestaande en toekomstige zorgvolmachten wordt 1 september 2027 dus de cruciale datum.

Nog even uitstel dus – maar een goede voorbereiding blijft essentieel.

CONCLUSIE

De wetswijziging, die het onderscheid invoert tussen familiale en professionele bewindvoerders, zal vooral gevolgen hebben voor zorgvolmachten waarin een lasthebber werd aangesteld die niet onder één van deze categorieën valt.

Voor bestaande zorgvolmachten betekent dit dat mensen die een zorgvolmacht hebben opgesteld, moeten nagaan of de persoon die zij hebben aangewezen nog steeds voldoet aan de nieuwe wettelijke vereisten op het moment dat de wet effectief in werking treedt.

Bereid u dus tijdig voor en neem, indien nodig, de nodige juridische of praktische stappen. Zo vermijdt u dat uw zorgvolmacht onbruikbaar wordt bij uw wilsonbekwaamheid.

Ons team staat graag voor u klaar om u hierbij te ondersteunen. Neem gerust contact met ons op voor persoonlijk advies of een grondige review van uw zorgvolmacht.

Geschreven door Natalie Vanderstappen en Lore Boven

(1) Bepaalde personen mogen geen lasthebber zijn, zoals mensen die zelf onder bescherming staan, personeel van een woonzorgcentrum waar de betrokkene verblijft, personen die niet vrij over hun eigen vermogen kunnen beschikken, …